GEDENKBOEK GERARD REVE VOORGESTELD

Het overlijden van Gerard Reve maakte een storm aan reacties los in Nederland en Vlaanderen. Geen andere auteur van zijn generatie heeft zoveel controverses, zoveel bewondering en ook zoveel verwarring opgeroepen. Reden te meer voor het uitgeven van een gedenkboek, waarin een grote hoeveelheid collega's en vrienden uiting geven aan hun bewondering voor Gerard Reve, en herinneringen ophalen. Velen van hen hebben de schrijver goed gekend, voor anderen is hij een bron van inspiratie geweest. Misschien geven de woorden van Remco Campert wel de het mooiste weer wat de beweegreden van dit boek zijn: 'Zijn binnenkomst in ons leven is altijd blijven nazinderen. Hij droeg bij aan wie we werden.'

Het boek bevat naast de grafrede van Erwin Mortier en de andere sprekers op de uitvaart van de schrijver onder meer herinneringen en bespiegelingen van Thom Hoffmann, Jef Geeraerts, Remco Camptert,Hella Haasse, Willem Jan Otten en Arjan Peeters. Op vrijdag 8 september werd de uitgave feestelijk voorgesteld op een bijeenkomst van de gastschrijvers ten huize uitgeverij De Bezige Bij. Joop Schafthuizen, Reves levenspartner, nam het eerste exemplaar in ontvangst.

Robert Verkerk, journalist voor het ANP, maakte onderstaand verslag:

ANP/AMSTERDAM -Gerard Reve is dood, maar ‘Het volle leven’ is daar, ofwel een herinneringsboek onder die titel over Gerard Reve. Levenspartner Joop Schafthuizen nam gisteren bij De Bezige Bij in Amsterdam het eerste exemplaar in ontvangst: ‘Ik ben vereerd dat zoveel mensen hieraan hebben meegewerkt.’

In totaal vertrouwden vijftig vrienden, collega’s, maar bovenal bewonderaars hun persoonlijke herinneringen aan het papier toe. Die bundelde de uitgever onder een door de volksschrijver zelf bedachte titel, Het volle leven. Daarin zijn ook de grafredes terug te lezen van de drie sprekers tijdens de uitvaart: uitgever Bert de Groot, schrijver Erwin Mortier en vriend Wim Bergmans.

Schafthuizen zelf vond het moeilijk om op deze manier voor het eerst de buitenwereld op te zoeken. Sinds het overlijden van zijn partner komt hij maar moeilijk door het rouwproces heen, zegt hij: ‘Het is allemaal erg beroerd. Soms is het om te snijden, zo eenzaam als ik me voel. Die stilte is iedere dag weer aanwezig in huis. Het is onmetelijk zwaar, maar ik moet er doorheen om mijn eigen identiteit weer terug te vinden. Dit is een mooie afleiding.’ De komende dagen zal dat voor Schafthuizen de inhoud van het boek zijn. Voor veel schrijvers is hun bijdrage nog het best samen te vatten in de woorden van Remco Campert over Reve: ‘Zijn binnenkomst in ons leven is altijd blijven nazinderen. Hij droeg bij aan wie we werden.’

Zo vertelt schrijfster en psychotherapeute Anna Enquist hoe zij het ‘Revisme’ in de praktijk gebruikt. Het zijn dan vooral zijn memorabele uitspraken. ‘Het moeilijke proces van het afsluiten van een mededeling los je op met: ik houd op want ik begin weer’, gedenkt Enquist Reve. Ook het typeren van personen met teksten als ‘gekookte varkenskop’ of ‘een pond vlas’ wekt volgens haar uitkomst in het dagelijks leven.

Het is de directe humor die iedereen wel vond in het werk van Reve. Zo verhaalt Kees van Kooten over het ‘waterstijfje’ van Reve en Jan Wolkers over Reves geslachtsdeel dat de schrijver op een feestje wel eens op een schaaltje legde, compleet met een blaadje sla en mosterd erbij, en dan rondging. Wolkers: ‘Dan dacht je: wat een vreemd worstje.’

Anderen, zoals Joost Zwager¬man, proberen Reve in perspectief te plaatsen. Zwagerman gaat er vanuit dat er verschillende Reveliefhebbers, de zogenoemde Revisten, bestaan. Zo zijn er volgens hem de lolbroeken à la Theodor Holman die alleen maar om Reve lachen en de Reviaan¬met-de-vrome-frons die ook waardering heeft voor de humor, maar zich meer toelegt op het doorgronden en duiden van Reves godsdienstigheid. Hij noemt die laatste een schaarse groep die volgens hem te weinig aan het woord komt.

Dat vindt ook de Vlaamse schrijver Erwin Mortier. Hij hoopt dat er in de toekomst meer onderzoek komt naar de wortels van het schrijverschap van Reve, ‘omdat dat interessante zaken naar boven kan halen die nog altijd onderbelicht zijn gebleven’.

'Het volle leven', uitgave: De Bezige Bij, ISBN 90 234 2239 2

Links
› De Bijdrage van Joost Zwagerman, op de site van het dagblad Trouw
› Jef Geeraerts over zijn herinneringen aan Gerard Reve, op radio 1 (audio)